Kleio inhoud 2002 :: Inhoud vorige nummers :: Kleio :: VGN Kleio :: Vereniging van geschiedenis en staatsinrichting Nederland

Kleio inhoud 2002

Kleio nummer 1, februari 2002

dinsdag, 4 juli 2006

In het zonnetje: museumeducator Arja van Veldhuizen
De Huib de Ruyterprijs 2002
	Stefan Boom
		Op de jaarvergadering van 23 maart a.s. zal het VGN-bestuur de Huib de Ruyterprijs uitreiken aan Arja van Veldhuizen. Wie is deze educatief medewerkster van het Amsterdams Historisch Museum? En waarom krijgt een sociaal-geografe een prijs van de vereniging van geschiedenisleraren? Kleio heeft het haar gevraagd.



Van deling via eenheid naar een nieuw tijdperk
Hoofdlijnen van de geschiedenis van de Bondsrepubliek 1949-1998
	Hein Hoebink
		Van 'heile Welt' naar 'historischer Neuanfang': gesteund door een steeds krachtiger economie ontwikkelden zich in West-Duitsland een moderne democratie en een coöperatieve buitenlandse politiek, die nu als basis van de BRD opgewassen moeten zijn tegen de uitdagingen van de 21 ste eeuw, zowel nationaal als internationaal.
		De stichting van twee Duitse staten na het einde van de Tweede Wereldoorlog bevestigde de deling van Europa in twee verschillende ideologische blokken geleid door de Sovjet-Unie enerzijds en de USA anderzijds, die streden om wereld-leiderschap. Wat waren de belangrijkste politieke kenmerken van de Bondsrepubliek Duitsland tot 1989, toen het einde van de Duitse deling zich aftekende? Op de eerste plaats kwam de Koude Oorlog, het vaste kader waarbinnen de ontwikkelingen in West-Duitsland zich afspeelden. Men zag de BRD als de heraut van de westerse vrijheidsgedachte, die in de Koude Oorlog overeind moest blijven. Maar er was meer en niet altijd hetzelfde. De hoofdlijnen, die het profiel van de BRD kenmerken, zijn in de loop van de tijd veranderd. Daarom zal ik de centrale vraagstelling van dit artikel in drie periodes aan de orde stellen. De eerste periode omvat de jaren veertig en vijftig, waarin de Bondsrepubliek op zoek was naar een 'heile Welt', een perfecte wereld, totaal anders dan de werkelijkheid van die dagen. De tweede periode wordt gevormd door de jaren zestig en zeventig. De politiek vernieuwde zich. De inmiddels gestabiliseerde democratische structuren werden herzien, en de groep burgers, die invloed kon uitoefenen op de politiek en kans zag te stijgen op de maatschappelijke ladder werd groter.



Van tempo doeloe en dingen die voorbijgaan
Het havo-examen 2001
	Stefan Boom
		Hebben de examenmakers wat geleerd van de slechte ervaringen van 2000? De examenmakers doen hun best, maar van de leraren wordt ook wel wat inzet gevraagd.
		Het examen van het vorig jaar, 2000, werd zeer slecht ontvangen De kop van het Kleio-artikel (januari 2001) waarin dit examen werd geëvalueerd was veelzeggend: Het havo-examen: 'oneerlijk' en 'gemeen'? Hoe is het dit jaar, in 2001, gegaan? Hebben de examenmakers wat geleerd van de ervaringen van 2000? Dat is de vraag die in dit artikel besproken wordt. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de reacties op de VGN-site, de toets- en itemanalyse van het Cito en de conclusies uit een bijeenkomst van Cevo, Cito, VGN-bestuur, Commissie Havo/Vwo en de voorzitters van de regionale besprekingen.



Het examen havo/vwo: een stukje geschiedenis
Het eindexamen en De Rooy
	Hans Boschloo
		Na de invoering van de Mammoetwet is er veel veranderd. Eerst de HEG/WIEG, daarna de tweede fase en nu De Rooy; waar gaat het naartoe met het CSE en het onderwijs?
		In de eerste maanden van 2001, toen het rapport van de commissie-De Rooy verschenen was, werd er door veel VGN-leden op gereageerd tijdens de jaarvergadering en op de website. Vanaf mei is door ook de reactie van Jan Sniekers en Arie Wilschut, secretarissen van de commissie, te lezen. Dat er toch voor de bovenbouw havo/vwo nog een groot probleem blijft liggen, wordt hier uiteen gezet. Zijn ze wel goed, al die veranderingen? Kan er niet beter wat gerepareerd worden aan het bestaande examen?



En verder
		Boek van de maand: 'De bokken en de schapen' besproken door Joop Walhain

		Museumnieuws: 'Slaven en schepen' werd bezocht door Ger Jan Onrust

		Boeken

		Kleiokrant

Achter in dit nummer zijn de stukken afgedrukt voor de jaarvergadering van de VGN

Kleio nummer 2, maart 2002

dinsdag, 4 juli 2006

Gordiaantje: Met de wind in de zeilen
De opkomst van de VOC in perspectief
	Ernst van Veen
		Niet alleen Hollandse ondernemingslust en koopmansgeest of de daden van krachtige figuren als Jan Pietersz. Coen maakten van de VOC een succesvolle onderneming. De nieuwe compagnie had ook internationaal het tij mee.
		De geschiedschrijving over de VOC heeft zich tot nu toe vooral geconcentreerd op de politiek en de activiteiten van de Compagnie en haar employees. De aandacht voor de vele verschuivingen die, buiten toedoen van de VOC, plaatsvonden en die haar falen én succes in grote mate bepaalden, was beperkt. Dit artikel analyseert de achtergronden waartegen de opkomst van de VOC zich afspeelde. Het waren namelijk niet alleen de Hollandse ondernemingslust en koopmansgeest of de daden van krachtige figuren zoals een Jan Pietersz. Coen die van de VOC een succesvolle onderneming maakten. Men moest de wind mee hebben om iets groots te kunnen verrichten.



Het rapport-De Rooy in de les I
Voorbeeldlesplan voor de basisvorming vmbo
	Jannet van Drie, Huub Oattes en Theo van Zon
		Het echte nieuws staat aan het eind van dit artikel: schema's van een concentrisch leerplan voor basisvorming en basisvorming-plus en hoe daarin één van de perspectieven op vmbo-niveau zijn plaats vindt.
		Na de discussies over uitgangspunten en achterliggende ideeën en vooronderstellingen van het rapport-De Rooy, worden nu de implicaties voor de praktijk van het onderwijs interessant. Hoe zou een leerplan voor de basisvorming eruit kunnen zien? Hoe ontwikkelen leerlingen (meer) historisch besef? En hoe zit het met didactiek en de rol van de docent? De SLO kreeg opdracht het rapport uit te werken in een voorbeeld-leerplan en voorbeeld-lesmateriaal. In een serie van drie artikelen wordt hierover verslag gedaan. In dit eerste artikel wordt een voorbeeld van een leerplan voor de basisvorming vmbo gepresenteerd. Het tweede artikel toont hoe de doelstellingen van het rapport uitgewerkt kunnen worden in concreet lesmateriaal. Het laatste artikel bevat een verslag van de try-out van een lessenserie, ontwikkeld op basis van het rapport.



Plezier hebben met geschiedenis?
National History Day!
	Oscar Lansen
		Stel dat de geschiedenisfee morgenochtend aan je bed staat met de vraag welke vaardigheden je leerlingen zouden moeten beheersen. Wat zou je dan wensen? Interesse voor het vak? Het vermogen om zelfstandig bronnen te onderzoeken, probleemstellingen te analyseren en tot heldere conclusies te komen? Goede en boeiende presentaties? Kunnen samenwerken onder tijdsdruk zonder minioorlogen? Een droom nietwaar? Maar niet helemaal... Voor zo'n 700.000 leerlingen en 20.000 docenten in het Amerikaanse voortgezet onderwijs is deze wens werkelijkheid geworden. Ooit begonnen als een ééndaags evenement heeft National History Day tot nu toe zeven miljoen leerlingen een nieuwe kijk op geschiedenis gegeven.



De verhalenman
Kleiogesprek met Karel Baracs
	Maria van Haperen en Tineke Bogaerts
		De Verhalenman van Amsterdam over de impact van verhalen; de overstijgende waarde van vertellen en hoe het verhaal verdieping geeft aan het structuurbegrip inleving.



Een plaats voor cultureel erfgoed in de Pabo
Het School-Museumproject in Noord-Nederland
	Cees van der Kooij
		Zowel internationaal als nationaal staat cultureel erfgoed hoog op de politieke agenda. De Unesco probeert via de Werelderfgoedlijst duidelijk te maken dat bepaalde overblijfselen uit het verleden van waarde zijn voor de hele wereld. Het beleid, ontwikkeld op het Ministerie van OC en W is gericht op behoud van cultureel erfgoed en op de toegankelijkheid van het cultureel erfgoed, met specifieke aandacht voor cultureel erfgoed in het onderwijs: onder meer via het Cultuur en school-beleid en via de activiteiten van het Bureau Erfgoed Actueel. Cultureel erfgoed kreeg zelfs een plekje in de Troonrede van 2001: 'De toegankelijkheid van ons cultureel erfgoed voor een groot en divers publiek vraagt om vernieuwingen in het museaal bestel. De regering heeft middelen vrijgemaakt voor een ingrijpende renovatie van het Rijksmuseum in Amsterdam'.



Japan, een warm bad!
Nederland en Japan: representatie in schoolboeken
	Harry Havekes en Loek Janssen
		In mei 2001 werd het INOP (Instituut Nationale Onderwijs Promotie) benaderd door het Japanse ISEI (International Society for Educational Information) voor een congres over de vraag hoe Japan in Nederlandse geschiedenis en aardrijkskunde schoolboeken werd gepresenteerd. Het INOP zocht contact met de betreffende vakorganisaties en namens de geschiedenisdocenten gingen Loek Janssen en Harry Havekes eind november 2001 naar dit congres in Tokio.



En verder
		In de Gouden Kom: Twee voor de prijs van één - het CE havo/vwo

		Boek van de maand: IJkpunten

		Boeken

		Kleiokrant

Kleio nummer 3, april/mei 2002

dinsdag, 4 juli 2006

De 'kleine oorlog'
Scholieren in verzet
	Leo Salemink
		Het 'vlagincident' op het Gemeentelijk Lyceum in Eindhoven
		Rond 4 en 5 mei komt de Tweede Wereldoorlog bijna altijd ter sprake in de klas. Vaak hebben we het dan over een grote wereldoorlog en bijna altijd gaat het over volwassenen en hun verzet, hun collaboratie of hun bevrijding. In dit artikel gaat het over scholieren en hun 'kleine oorlog' in de vorm van een concrete en tegelijk zeer symbolische gebeurtenis.



Historische achtergronden van het rapport van de Commissie Historische en Maatschappelijke Vorming
Zinvolle en leerbare geschiedenis
	Arie Wilschut
		Schets van de ontwikkeling die het geschiedenisonderwijs in Nederland de laatste decennia heeft doorgemaakt. Daarbij wordt aangegeven welke lijnen door de commissie-De Rooy zijn doorgetrokken en welke niet.
		Veranderingen komen niet uit de lucht vallen. Als geen ander weten historici op welke wijze verandering en continuïteit een historisch proces vormgeven. Zo ook met veranderingen in het geschiedenisonderwijs. De meest recente voorstellen van de Commissie Historische en Maatschappelijke Vorming komen voort uit een standpuntbepaling ten opzichte van de ontwikkeling die het geschiedenisonderwijs heeft doorgemaakt. In dit artikel wordt gepoogd uiteen te zetten hoe die standpuntbepaling in elkaar zit, welke conclusies men kan trekken uit de geschiedenis van het geschiedenisonderwijs, welke lijnen in het rapport van de Commissie worden doorgetrokken en welke niet.



Het rapport-De Rooy in de les 2
Voorbeeldlessenserie voor de basisvorming vmbo
	Jannet van Drie, Huub Oattes en Theo van Zon
		In Kleio 2 omschreven wij in het eerste van drie artikelen over een SLO-uitwerking van het rapport-De Rooy wat oriëntatiekennis is. Tevens lieten wij een voorbeeldleerplan voor de basisvorming zien. Nu gaan we in op een lessenserie die ontwikkeld is op basis van het voorbeeldleerplan. De ontwikkeling van oriëntatiekennis neemt in deze lessenserie een belangrijke plaats in. Achtereenvolgens komen aan de orde: de plaats en opbouw van de lessenserie in het voorbeeldleerplan, de didactische uitgangspunten bij de lessenserie en de verwerking in het lesmateriaal van wezenlijke aspecten bij de ontwikkeling van oriëntatiekennis.



Ontstaan en betekenis van politieke cultuur als onderwerpvan historisch onderzoek
De politiek historicus als 'antropoloog'
	Henk te Velde
		De mensen die nu politieke geschiedenis schrijven zijn niet meer de insiders van vroeger. Zij nemen dan ook per definitie een ander standpunt in en kiezen de laatste jaren voor de positie van antropoloog.
		Omdat de politiek sinds 1960 zo snel veranderd is, dreigt vervreemding van het politieke verleden. Een benadering die dat verleden als het ware op een afstand plaatst maar het tegelijk vanuit het heden met inleving probeert te begrijpen, kan deze ontwikkeling wellicht tegengaan. Sinds de jaren zestig is de politiek in Nederland verwarrend vaak van gedaante veranderd. Eerst brokkelde, vooral vanaf de verkiezingen van 1967, de verzuilde politiek snel af. Deze verandering leidde niet tot onduidelijkheid over de inzet van de politieke strijd: het ging om links tegenover rechts, en iedereen wist of meende te weten wat dat betekende. In de jaren zeventig ging het om Den Uyl tegenover Wiegel: een strijd waarin de confessionele groepen eerst fijngemalen leken te worden, maar waarin ze met Van Agt vervolgens ook een eigen troef verwierven. De kabinetten van Van Agt hoorden in feite nog bij de periode van polarisatie waarvan het kabinet Den Uyl (1973-1977) de duidelijkste uitdrukking was. Maar vanaf 1982 sloeg Lubbers een nieuwe weg in: geen polarisatie meer, maar 'no nonsense': een strijd tegen de economische malaise met harde bezuinigingen. De inzet van de politiek veranderde opnieuw: maatschappijverandering stond niet langer voorop, maar economische sanering.



Kleioskoop
Liefde in socialistische kring
	Fia Dieteren en Hanneke Tuithof verdiepten zich in de film Nynke.
		Fia gaat in op de historiciteit van de film, Hanneke levert een kant en klare praktische opdracht.
		De hoofdpersoon in de film 'Nynke' is Sjoukje Bokma de Boer (1860-1939). Zij was de echtgenote van de bekende voorman van de Sociaal Democratische Arbeiders Partij: Pieter Jelles Troelstra (1860-1930). Bekend werd zij vooral als kinderboekenschrijfster onder haar pseudoniem Nynke fan Hichtum, in het Nederlands Nienke van Hichtum. In de film vertelt Nynke haar herinneringen aan haar liefdesleven met Troelstra. Dat begon bij hun eerste ontmoeting in 1885 en eindigde met hun scheiding in 1907. Met dank aan Eric van der Donk.



En verder
		Interview met Martien Rietbergen, de Nederlandse kampioengeschiedeniskennis 2002 (Jan van Oudheusden)

		De Gouden Kom: Actief met minder les (Bert Wegman)

		Boek van de maand: De meelstreep en meer (Maria van Haperen)

		Boeken

		Kleiokrant

Kleio nummer 4, juni 2002

dinsdag, 4 juli 2006

Was 11 september een keerpunt?
	Willem Post
		'Nine eleven': Bush on target! Verregaande maatregelen leken tijdelijk geoorloofd. Maar nu is het langzamerhand wel duidelijk dat de aanslagen een keerpunt vormden in de binnen- en buitenlandse politiek van de VS.
		Natuurlijk leven we sinds 11 september niet in een andere wereld. In de Tweede Wereldoorlog, in de Koude Oorlog maar ook veel verder terug, gedurende de middeleeuwse pestepidemieën, waren grote groepen mensen al gewend te leven in een voortdurende staat van onzekerheid over het eigen voortbestaan. 'To be or not to be' is nu eenmaal van alle tijden. Historicus Maarten van Rossem waagde het op de eerste avond na 11 september al om zijn ernstige twijfel uit te spreken over de diverse horrorscenario's die vanaf die Zwarte Dinsdag opeens werkelijkheid zouden kunnen worden. Het was nog veel te vroeg om te spreken van een cesuur in de geschiedenis, zo sprak hij. Het leek alsof hij de verschrikkelijke ramp bagatelliseerde en het kwam hem nog net niet op een studioverbod te staan. Gelukkig maar. Van Rossem heeft nu eenmaal de prettige gewoonte overal zijn vraagtekens bij te plaatsen. Eigenlijk een doodgewone eigenschap waar iedere opinieleider over zou moeten beschikken. Maar ik vind dat je niet altijd alles kunt relativeren. Los van het menselijke aspect, vind ik dat 'nine eleven' op meerdere terreinen een keerpunt was.



Bronnen uit Amsterdam
	Arja van Veldhuizen en Betsy Dokter
		Het Amsterdams Historisch Museum en het Gemeentearchief hebben met www.bronnenuitamsterdam.nl een schitterende site gemaakt voor docenten én leerlingen. Vraag een eigen wachtwoord aan!
		'Het lijkt heel echt, net alsof je het zelf te pakken hebt.' Dat zei de eerste de beste leerling die geïnterviewd werd tijdens de producttest van de website 'Bronnen uit Amsterdam' over een archiefstuk. Wat haar betreft lijkt onze opzet gelukt om leerlingen in contact brengen met historische bronnen via internet.



Het rapport-De Rooy in de les 3
Een experiment met perspectief
	Jannet van Drie, Huub Oattes en Theo van Zon
		In dit afsluitende artikel doen we verslag van de try-out van 'Zicht op verandering', een vmbo-lessenserie die ontwikkeld werd op basis van het rapport-De Rooy. Deze praktijktest moet ons meer inzicht geven in de ontwikkeling van oriëntatiekennis bij leerlingen. Met nadruk stellen we dat het hier gaat om de evaluatie van een lessenserie en niet om een vergelijkend onderzoek naar de beste wijze om oriëntatiekennis bij leerlingen te ontwikkelen. De lessenserie is gedurende enkele maanden door geschiedenisdocent Pierre van Wieringen uitgeprobeerd in twee brugklassen van het Johannes Fontanus College, een christelijke scholengemeenschap in Barneveld. Door de vmbo-lessenserie in twee klassen van verschillend niveau (vmbo en havo/vwo) aan te bieden, werd duidelijk dat het lesmateriaal op een paar onderdelen nog onevenwichtig is en aangepast moet worden zodat het beter aansluit bij de doelgroep. Deze aanpassingen worden verderop in dit artikel toegelicht.



'Ik vraag me af of er überhaupt wel aandacht voor de kampen was'
Gesprek met Klaas Alkema en Ger van der Drift
	Hans Pols
		Waartoe een opfrisverlof allemaal kan leiden: een doctoraal geschiedenis, een wetenschappelijke extra-klus en een andere kijk op jezelf en de school.
		Het afgelopen najaar is het grote onderzoek naar de terugkeer en de opvang van Nederlandse oorlogsslachtoffers van SOTO (de Stichting Onderzoek Terugkeer en Opvang) met de publicatie van De Meelstreep afgesloten. Martin Bossenbroek presenteerde daarin de onderzoeksresultaten van de stichting. U heeft erover in het vorige nummer, Kleio 3, kunnen lezen. Bij De Meelstreep hoort ook een aantal deelstudies, die in bundels worden gepubliceerd. Op 23 mei j.l. zijn de laatste twee delen daarvan gepresenteerd: Binnenskamers en Polderschouw. Klaas Alkema en Ger van der Drift, destijds beide werkzaam aan het Pentacollege CSG Angelus Merula in Spijkenisse, deden een van de deelonderzoeken. Hun artikel, Mist tussen de dijken, over wat de geïllustreerde bladen na de oorlog schreven over de oorlogsslachtoffers is in Polderschouw opgenomen.



Gordiaantje
Lichaam en gender in de historiografie
	Kaat Wils
		Heeft het lichaam een geschiedenis? En wat moet je je dan bij een dergelijke geschiedenis voorstellen? Is het lichaam niet gewoonweg biologie en als zodanig niet-historisch? De Romeinen hadden immers niet echt een ander lichaam dan hun nazaten in de negentiende eeuw. Komt de geschiedenis van het lichaam wel uit dat lichaam zelf voort, of keek men in de negentiende eeuw anders naar een in essentie onveranderd lichaam? En ging dat anders-kijken ook gepaard met een anders-ervaren?



En verder
		Over ulo's, lav1ers en de competente leraar

		Het centraal examen vmbo 2003

		Havo/vwo stofomschrijving 'Nederlanders en hun gezagsdragers'

		Boeken

		Kleiokrant


		In dit nummer is de inhoudsopgave van de 42ste jaargang (2001) geniet.

Kleio nummer 5, juli/augustus 2002

dinsdag, 4 juli 2006

Transit België
	Hans Moors
		België bestaat echt. Er is een land, er wonen mensen en die hebben een vlag. Wat wil je nog meer? Akkoord, dat land heeft veel verschillende gezichten: heuvels met onafzienbaar productiebos en het vlakke land van Brel met middeleeuwse steden en hun kathedrale torens 'pour uniques montagnes'; industriesteden ook, bekend van de criminaliteitsstatistieken en de vergane glorie van het zwarte goud en de gestaalde arbeider. Toegegeven, de mensen die er wonen verstaan elkaar nauwelijks, ontlenen hun identiteit aan eigen taal, eigen regio en soms nog aan België: de federale staat, de monarchie, de spoorwegen, de Rode Duivels. En die vlag, ja die nationale driekleur wappert wel, maar heeft gezelschap gekregen: de Vlaamse, Franse en Duitstalige gemeenschappen voeren hun eigen banier, net als het Brussels Hoofdstedelijk gewest. Zo nu en dan klinkt de Brabançonne, het nationale volkslied: 'Bloei, o land in eendracht niet te breken'. Maar de echo van De Vlaamse Leeuw en Le Chant des Wallons draagt minstens even ver.



Staatshervorming sinds 1970
Federalisering op zijn Belgisch
	Nele Beyens
		De ontwikkeling van België naar een federale staat.
		'België is een federale Staat, samengesteld uit gemeenschappen en gewesten', zo luidt het eerste artikel van de Belgische grondwet sinds juli 1993. Daarmee is officieel een einde gekomen aan de eenheidsstaat België zoals die na de revolutie van 1830 was ingesteld. 'La Belgique de papa' is niet meer. Tegengestelde belangen tussen het Nederlandstalige en het Franstalige deel van België - communautaire spanningen genoemd - maakten het samenleven tussen Walen en Vlamingen in één Belgische staat steeds moeilijker en deden de vraag naar regionale autonomie almaar luider klinken.



België, Vlaanderen, Wallonië in twee wereldoorlogen
'Een soort eeuwig heden'
	Sophie de Schaepdrijver
		Is het federale België een eindpunt van een lange ontwikkeling, die twee naast elkaar levende bevolkingsgroepen hebben doorgemaakt? Het omgekeerde is meer het geval, aldus Sophie de Schaepdrijver. Het bestaan van verschillende taalgroepen in België bepaalde sterk de kijk op het verleden.
		De afgelopen dertig jaar is ook de publieke oorlogsherinnering in het teken komen te staan van de Vlaams-Waalse tegenstelling. De flakkerende discussie over wat de Belgische identiteit nu eigenlijk nog inhoudt, trekt een stevige wissel op het verleden. 'Communautiseer het probleem, en je hebt zowel je diagnose als je remedie klaar', ironiseerde onlangs de Belgische historicus Pieter Lagrou.



De langzame ontzuiling
Nieuwe politieke allianties en een vertrouwd gevoel
	Marc Hooghe
		Lange tijd maakte België een zeer geleidelijke ontzuiling door, vergeleken met Nederland. Maar de uitslag van de verkiezingen in 1999 toonde aan dat daarin een behoorlijke versnelling is opgetreden.
		In tegenstelling tot Nederland, zijn de verzuilde instellingen in Vlaanderen niet plots geïmplodeerd. Er is nog altijd een christelijke (= katholieke), een socialistische en een liberale vakbond. Af en toe treden ze wel samen op, maar ze bewaren toch ook hun eigen identiteit. Het overgrote deel van de bevolking is nog altijd aangesloten bij een rode (socialistische), groene (christelijke) of blauwe (liberale) particuliere ziektekostenverzekeraar. Maar voor hoe lang nog?



Kleioskoop
Speelfilms als bron van historische beeldvorming
	Jos Martens
		Meestal gebruikt de leraar non-fictiegenres als bron voor de afgebeelde werkelijkheid. Historische speelfilms aanwenden met dezelfde bedoeling lijkt problematischer. De eerste fictiefilm die ik ooit volledig projecteerde, in het kader van een vakoverschrijdende leereenheid geschiedenis-Nederlands, was 'Spartacus'. Ik was verbaasd over de sterke impact bij de leerlingen, vooral op het gebied van beeldvorming en inleving in de beschreven periode. Van de weeromstuit voerden zij daarna ook de lesopdrachten rond jeugdliteratuur en non-fictie met opvallend enthousiasme uit.



Het examen geschiedenis 2002
	Wim Visser, Maria van Haperen en Hans Pols



En verder
		Beelddocumentaire 'Verkeer en infrastructuur'

		Beelddocumentaire 'Industriële ontwikkeling'

		In Flanders Fields Museum; met VGN-excursie

		Websites: de VVLG en het koloniale verleden van België (Cees Bol)

		Boeken

		Kleiokrant

Kleio nummer 6, september/oktober

dinsdag, 4 juli 2006

Bij deze ict-special
	Carla van Boxtel



Kleiogesprek
Elektronische leeromgevingen
	Cees Bol en Carla van Boxtel
		Arend Meijer, Michiel Kersemaekers en Maas van Egdom van het Ashram College in Alphen aan den Rijn, vertellen over hun ervaringen met Blackboard. TeleTOP wordt toegelicht door Albert van der Kaap.
		Elektronische leeromgevingen (elo's) ondersteunen het leren met behulp van digitale materialen en middelen. Elo's worden momenteel vooral in het middelbaar en hoger beroepsonderwijs en op universiteiten gebruikt, maar in toenemende mate zijn ook VO-scholen geïnteresseerd.



De virtuele wereld in de praktijk
Samenwerken in Active Worlds
	Jeroen Janssen en Henny van der Meijden
		Docenten en leerlingen van mavo-3 en havo-3 van het Haags Montessori Lyceum werkten in een driedimensionale virtuele wereld.
		Active Worlds is een elektronische omgeving waarin leerlingen in een virtuele wereld kunnen samenwerken. In Active Worlds kun je 'rondlopen', communiceren (chatten) met andere gebruikers van het programma en je kunt samen objecten en gebouwen maken. Docenten en leerlingen (3 mavo en 3 havo/vwo) van het Haags Montessori Lyceum werkten met Active Worlds. De leerlingen bouwden musea en richtten daar een tentoonstelling van politieke prenten in. De projecten werden gevolgd door onderzoekers van de Katholieke Universiteit Nijmegen.



Samenwerken aan een afbeelding op de computer
De Middeleeuwen in beeld
	Carla van Boxtel en Meriam Timmer
		De auteurs vertellen over hun onderzoek naar de rol die de computer zou kunnen spelen bij begripsvorming.
		Leerlingen laten werken met afbeeldingen is niet nieuw. Maar welke meerwaarde kan de computer hierbij hebben? En hoe kunnen computeropdrachten waarbij leerlingen actief aan de slag moeten met een historische afbeelding, ingepast worden in een lespraktijk waarin individueel werk, groepswerk en klassikale onderwijsleergesprekken worden afgewisseld? In een verkennend onderzoek van de Universiteit Utrecht zijn een aantal computeropdrachten uitgeprobeerd en kwamen deze vragen aan de orde. In dit artikel doen wij verslag van de achtergronden van twee opdrachten en van de ervaringen met deze opdrachten in twee brugklassen. De opdrachten gaan over de Middeleeuwen en dragen vooral bij aan beeld- en begripsvorming.



Het geheugen van Nederland
	Reinard Maarleveld
		Ons erfgoed digitaal: een onuitputtelijke hoeveelheid bronnen, waarbij nu ook internet-applicaties voor het onderwijs worden gemaakt.
		De Koninklijke Bibliotheek is eind 2000 van start gegaan met een landelijk digitaliseringsprogramma onder de naam 'Het Geheugen van Nederland'. In dit programma worden, in samenwerking met een groot aantal erfgoedinstellingen, collecties gedigitaliseerd en beschikbaar gesteld op een centrale website. Het gaat om verschillende typen informatiebronnen afkomstig uit bibliotheken, musea en archieven waarbij de nadruk ligt op visueel aantrekkelijk materiaal. Doel is een nationale digitale collectie van het cultureel erfgoed op te bouwen en voor een breed publiek (gratis) toegankelijk te maken. Daarnaast worden op basis van de gedigitaliseerde collecties onderwijstoepassingen ontwikkeld voor het voortgezet onderwijs. In 2004 zullen zo'n dertig collecties moeten zijn gedigitaliseerd, goed voor 300.000 historische bronnen. Bovendien zijn er dan twintig onderwijsapplicaties klaar voor direct gebruik in de klas. De eerste resultaten zijn in oktober 2002 te zien op de website: www.geheugenvannederland.nl.



Joos de Rijcke: een vakoverschrijdend multimedia-project
	Jos Martens
		In 1998 stond heel Buggenhout (België) in het teken van een nu onbekende, maar roemruchte Mechelaar, Joos de Rijcke. En op het Sint-Vincentiuscollege startte een grootscheeps ict-project, dat de leerlingen nog tijden heeft bezig gehouden en uiteindelijk in 2000 een Digi-kids Award ontving.
		Voor onze ogen verandert het onderwijs van aanschijn. Een revolutie vindt plaats, even ingrijpend als de uitvinding van de boekdrukkunst een half millennium geleden. Drager van de revolutie is de multimediacomputer. Multimedia zijn meer dan een modegril. De pedagogische en didactische mogelijkheden vormen een gigantische uitdaging. Jos Martens en zijn collega's namen de handschoen op en startten een vakoverstijgend ict-project over de tijd van een plaatselijke onbekende grootheid. Het was leerzaam in meerdere opzichten.



En verder
		De KB-site

		Een WebQuest maken

		/geschiedenis

		Virtuele tentoonstellingen op het internet

		CD-roms van het Maerlant Centrum

		Slavernij-site

		Recensies

		Kleiokrant

Kleio nummer 7, november 2002

dinsdag, 4 juli 2006

Geschiedenis in de tweede fase
Van verplicht vak naar keuzevak?
	Jan van Oudheusden
		De tweede fase van het voortgezet onderwijs draait nu voor het vierde jaar (op sommige scholen voor het vijfde). Het is tijd voor groot onderhoud. Binnen een paar jaar staat ons weer een ingrijpende wijzigingsoperatie te wachten.



Het nieuwe vmbo-examen geschiedenis en staatsinrichting
Hetzelfde en toch anders
	Huub Kurstjens
		Uitleg, toelichting en voorbeeldvragen ter voorbereiding op het centraal schriftelijk examen van 2003
		"Welke twee onderwerpen worden er in 2003 centraal getoetst? Waar blijven de examenkaternen? Bestaat er oefenmateriaal ter voorbereiding op de nieuwe examens? Komt er nog een bezemexamen? In hoeverre zijn de examens in de drie leerwegen vergelijkbaar met het C/D-niveau? Wat gaan jullie doen met vaardigheden?" Dit zijn een paar voorbeelden van de talloze vragen die bij de Citogroep binnenkwamen over de nieuwe opzet van het VMBO-examen. In dit artikel vindt u een antwoord op deze vragen en meer. In de bijlage zijn oude examenvragen opgenomen die ook gebruikt hadden kunnen zijn om bepaalde nieuwe leervaardigheden te toetsen. Achter in dit nummer zijn de kerndelen van het examen van 2003 voor de verschillende leerwegen afgedrukt.



Het CSE voor de basisberoepsgerichte leerweg
De pilot-examens BB
	Marc Kroes en Michiel Spee
		De afgelopen twee jaar zijn er pilotexamens gemaakt voor de BB-leerweg. De ervaringen worden meegenomen in het examen voor de basisberoepsgerichte leerweg, een novum bij geschiedenis.
		"Leuk dat ik weer geschiedenis had!" Dit geeft een leerling (3-vbo metaal) als commentaar na het maken van het pilotexamen geschiedenis en staatsinrichting (in het vervolg van dit artikel geschiedenis genoemd) in de basisberoepsgerichte leerweg.



Gordiaantje
'Liaisons dangereuses?' - Geschiedschrijving en postmodernisme
	Ed Jonker
		Historici beseffen heel goed dat objectiviteit en neutraliteit in historische verhandelingen onbereikbaar zijn. Toch hechten velen van hen grote waarde aan het onderscheid tussen feit en fictie. Zij houden vast aan de opvatting dat de werkwijze van de professionele, academische geschiedbeoefening het mogelijk maakt om feitelijke, of op z'n minst betrouwbare uitspraken over het verleden te doen. Postmodernisten zetten hier een stevig vraagteken bij.



Discussie: geschiedenis in een post-religieuze samenleving
Vrome christenen, wrede heidenen?
	August Hans den Boef
		Het is vaak verfrissend wanneer critici van buiten het eigen onderwijskringetje een onbevangen oordeel geven over de inhoud van ons schoolvak. Dat houdt de discussie gaande. De publicist August Hans den Boef bekeek hoe een aantal geschiedenismethodes omgaat met de rol van religie in de historie. Hij spaart daarbij de roede niet.



De Pabo-studiedag van 2 oktober j.l.
ICT en het actualiseren van het verleden
	Kirsja Oudshoorn
		Op 2 oktober organiseerde de Commissie Pabo van de VGN de studiedag Interactief Geschiedenisonderwijs. Voor het ochtendprogramma waren wij welkom op de Theo Thijssen Pabo, onderdeel van de Faculteit Educatieve Opleidingen van de Hogeschool Utrecht. Daar stond een presentatie op het programma, gevolgd door een workshop. Beiden lieten de mogelijkheden van het gebruik van ICT in de les zien. Na de lunch zou het gezelschap zich verplaatsen naar het dichtbij gelegen Fort de Bilt. Op deze historische plek is het Centrum voor Vredeseducatie gevestigd.



En verder
		Ideetje? Een Galliër op bestelling ...
		Tijdens een van de eerste lessen over de Romeinen maakte Merel, een van mijn leerlingen, mij attent op Hans en Bob. U denkt nu waarschijnlijk hetzelfde als wat ik toen dacht: Wie zijn in vredesnaam Hans en Bob? In dit artikel maakt u kennis met Hans Doornweerd en Bob Beerenhout, twee enthousiaste mannen met hetzelfde doel: mensen nieuwsgierig maken naar de tijd van de Romeinen.

		Boeken

		Kleiokrant

		De kerndelen van het centraal schriftelijk examen vmbo 2003 voor de verschillende leerwegen (voorheen de stofomschrijving)

Kleio nummer 8, december 2002

dinsdag, 4 juli 2006

Gesprek met Herman de Liagre Böhl
'Niet alleen vernieuwing en niet alleen verzet'
	Jan van Oudheusden
		Jongeren, vrouwen, media: thema's waar de vernieuwing van de jaren zestig zich duidelijk manifesteert. Maar dat wil niet zeggen dat de jaren vijftig zo saai waren en de jaren zestig alleen maar swingend ...
		De jaren vijftig waren helemaal niet saai. En de magische jaren zestig worden alom overschat. De jaren zeventig en tachtig neigen naar consensus. Een gesprek over de kraamkamer van de vernieuwing en andere boeiende theses.



Radionieuws in de jaren vijftig
De Willem Drees van de radio
	Dik Verkuil
		Sal Witteboom bepaalde in de jaren vijftig en zestig de inhoud van de Radionieuwsdienst. Objectiviteit, neutraliteit en het besef dat ook kinderen konden meeluisteren bepaalden zijn keuzes.
		Hoe slaafs was het medium radio in de jaren vijftig? En hoe angstvallig werd daar het evenwicht tussen de zuilen gerespecteerd? In welke opzichten week radio af van de schrijvende pers? Historicus Dik Verkuil deed onderzoek naar de radionieuwsdienst in de eerste decennia na de oorlog.



De progressieve politiek van de jaren zestig en zeventig
Een monopolie op de politiek
	Ilja van den Broek
		'Als de burgers maar genoeg weten en bewust kiezen komen zij vanzelf terecht bij de progressieve partijen'. Het progressieve levensgevoel in de Nederlandse politiek.
		Achter alle openheid en duidelijkheid ten tijde van het kabinet-Den Uyl lag de gedachte: als burgers maar genoeg weten en bewust kiezen komen zij vanzelf terecht bij de progressieve partijen. Al het lawaai rond het kabinet-Den Uyl moet in dit licht worden bezien.



Van bergredenaar tot duikbootcommandant
	Ruud Slotboom bespreekt recent verschenen boeken over Nederlandse politiek.
		In dit artikel komen zes recent verschenen boeken aan de orde die interessant zijn met het oog op het examenonderwerp. Twee boeken geven een algemeen overzicht van de politieke geschiedenis van Nederland en één handelt over de geschiedenis van de ARP. Verder worden twee biografieën besproken, over Willem Aantjes en Piet de Jong. Ten slotte is er aandacht voor een fascinerend aspect van verkiezingscampagnes: de affiches.



Naoorlogse generaties in cartoons
	Harry Havekes
		Opland, Behrendt, Van Straaten ... goede cartoonisten waren er genoeg die het vaderland op de hak namen. Maar om er iets aan te hebben moet je weten hoe je hun politieke tekeningen gebruikt. Stappenplan en voorbeelden.
		De woelige jaren die in het eindexamenonderwerp 'Nederlanders en hun gezagsdragers' centraal staan, hebben een stroom van goede politieke tekeningen achter gelaten. Er staan er heel wat in de examenkaternen en als je een beetje boft, vind je de verzamelboekjes van cartoonisten als Opland, Van Straaten en Behrendt uit die tijd nog goedkoop bij kringloopwinkels en antiquariaten. Maar het is een kunst om goed met een cartoon om te gaan, anders heb je er niet veel aan.



Motiveren en leren
Popmuziek over gezagsdragers en politiek
	Jan de Vries
		Liedjes van toen ... met informatie voor nu.
		Als popmuziek leerlingen zo bezighoudt, dan is het gebruik van muziek en de bijbehorende liedteksten een belangrijk middel om ze ook bij saaie onderwerpen bij de les te houden. Hier volgen enkele voorbeelden van Nederlandstalige muziekteksten die te maken hebben met aspecten van de stofomschrijving. Vragen staan erbij.



En verder
		Het schouwtoneel van de politieke cultuur beschreven
		De Nederlandse politiek kent woelige tijden. Sinds kort vooral! Veel mensen kwamen de afgelopen maanden tot het besef,