zonder toegankelijke bronnen
De Vereniging van Docenten in Geschiedenis en Staatsinrichting in Nederland (VGN) spreekt haar grote zorgen uit over de voorgenomen visie van het Nationaal Archief. Het plan om educatieve publiekstaken te schrappen en te stoppen met het opnemen van particuliere archieven is een zorgwekkende ontwikkeling. De VGN sluit zich nadrukkelijk aan bij de kritiek die het Koninklijk Nederlands Historisch Genootschap (KNHG) en de KVAN (beroepsvereniging van archivarissen) eerder uitten.
Als geschiedenisdocenten zien wij dagelijks hoe essentieel bronkritiek en historische context zijn voor onze leerlingen. In een maatschappij waar desinformatie en nepnieuws aan de orde van de dag zijn, is kritisch leren kijken naar bronnen een fundament voor onze democratie en het burgerschapsonderwijs.
Het Nationaal Archief lijkt er echter van uit te gaan dat het enkel online zetten van overheidsdocumenten voldoende is. Maar toegankelijkheid is iets heel anders dan bruikbaarheid en vindbaarheid. Docenten hebben met een volle lesweek geen tijd om door duizenden ongeordende archiefstukken te doorgronden. Daar is de unieke collectiekennis en didactische blik van educatief medewerkers voor nodig. Zij faciliteren het onderwijs door bronnen te selecteren voor diverse doelgroepen en ze van context te voorzien, zodat ze goed aansluiten bij de lessen op school.
Daarnaast bedreigt het afstoten van particuliere archieven (van maatschappelijke organisaties, politici, vakbonden, actiegroepen en burgers) de multiperspectiviteit in het onderwijs. Overheidsarchieven vertellen immers maar één kant van het verhaal. Echte bronkritiek en geschiedenisonderwijs floreren juist bij schurende bronnen en tegenstemmen.
Oproep: Borg educatie en bronontsluiting in het advies
De VGN is verheugd dat de Tweede Kamer de motie-Mohandis heeft aangenomen. Deze motie verzoekt de regering om advies te laten uitbrengen over de toekomst van particuliere archieven en de publieke verantwoordelijkheid van het Nationaal Archief.
Wij roepen de algemeen rijksarchivaris, het ACOI, de Raad voor Cultuur en minister Rianne Letschert (OCW) dringend op om educatie en bronontsluiting voor het onderwijs als een volwaardige en noodzakelijke publieke taak op te nemen in dit op te stellen advies. Een archief is geen passieve kluis, maar een levend onderdeel van ons collectieve geheugen en ons onderwijs. Laten we de brug naar de jeugd en de klaslokaalpraktijk niet afbreken.
