Dagboekfragment van Wilfred von Oven over Goebbels’ visie op meisjes in de nazibeweging

Wilfred von Oven is de persvoorlichter van de Duitse minister van propaganda Joseph Goebbels. Hij schrijft in 1943 in zijn dagboek dat Goebbels het volgende over een nationaalsocialistische jongerenbeweging zegt:

Ik heb er zeker niets tegen dat meisjes binnen redelijke grenzen meedoen aan gymnastiek of sport. Maar waarom moet een toekomstige moeder marcheren met een rugzak? Ze moet gezond en krachtig zijn, maar ook gracieus en leuk om te zien. Daaraan kunnen de gymnastische oefeningen binnen redelijke grenzen bijdragen, maar ze hoeft geen spierbundels van armen of benen te hebben en de tred van een soldaat. Ik sta het hoe dan ook niet toe dat de Berlijnse meisjes in kerels veranderen.

Uit: Wilfred von Oven, With Goebbels until the End, Buenos Aires, 1949, pag. 41

Historische context

Binnen de totalitaire ideologie van het nationaalsocialisme speelde de gelijkschakeling en indoctrinatie van de jeugd een centrale rol. Vanaf 1936 werd het lidmaatschap van de Hitlerjugend (voor jongens) en de Bund Deutscher Mädel (BDM, voor meisjes) verplicht gesteld voor alle ‘Arische’ jongeren tussen de 10 en 18 jaar. Het doel was om de jeugd volledig los te weken van traditionele instituties zoals gezin, kerk en school, en hen fysiek en geestelijk voor te bereiden op hun rol in de Volksgemeinschaft.

Daarbij hanteerde het regime een strikte, traditionele rolverdeling tussen de seksen. Waar jongens binnen de Hitlerjugend werden klaargestoomd voor militaire dienst en oorlogvoering, was de opvoeding van meisjes in de BDM primair gericht op het moederschap en huishoudelijke taken. Vrouwen werden gezien als de biologische dragers van het ‘Arische ras’. Fysieke oefening en sport dienden uitsluitend om het lichaam gezond en weerbaar te maken voor het baren van gezonde kinderen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog – en zeker na de afkondiging van de ’totale oorlog’ door Goebbels in 1943 – ontstond er echter een spanning in dit ideaalbeeld. Door het enorme tekort aan mannelijke arbeidskrachten en soldaten aan het front kregen BDM-meisjes en jonge vrouwen steeds vaker zwaardere taken toebedeeld, zoals hulpdiensten bij de Luftwaffe (luchtafweer) en transportdiensten. Goebbels’ uitspraak illustreert het conservatieve verzet binnen de nazi-top tegen een te ver doorgeschoten militarisering van vrouwen, die botste met het traditionele nationaalsocialistische vrouwbeeld.

Advertentie