In 1943 valt de Duitse bezetter de boerderij van Johannes Boogaard in de Haarlemmermeerpolder binnen. Deze foto toont Joodse onderduikers die op de boerderij worden aangetroffen. Ze liggen op hun buik te wachten op transport:
UIt: R. Kok, H. Selier en E. Somers, Fotografie in bezettingstijd, Zwolle z.j., pag. 117
Beschrijving van de bron
Een zwart-witfoto waarop een rij van elf gearresteerde personen (mannen en vrouwen) op hun buik op een modderig erf ligt met de hoofden naar voren gericht. Velen houden hun handen gevouwen of tegen de grond gedrukt. Op de achtergrond zijn opgestapelde hooibergen, landbouwmaterialen, een provisorisch opgehangen wit doek en een deel van een boerenwagen zichtbaar. De foto toont Joodse onderduikers die na de inval van de Duitse bezettingsmacht en de Sicherheitsdienst (SD) op het erf van de boerderij worden vastgehouden in afwachting van transport naar doorgangskamp Westerbork.
Kritische noot over de bron: De foto is genomen vanuit het perspectief van de daders/bezetters (zeer waarschijnlijk door de Sicherheitsdienst of een collaborerende opsporingsdienst) met het oog op documentatie of vernedering van de arrestanten.
Historische context
Tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940–1945) voerde het nationaalsocialistische regime stapsgewijs anti-Joodse maatregelen in, uitmondend in de systematische deportatie van Joden vanaf de zomer van 1942 naar vernietigingskampen in bezet Polen. Voor veel Joodse Nederlanders was onderduiken de enige overlevingskans, al was dit levensgevaarlijk en afhankelijk van netwerken en hulpvaardige burgers.
In Nieuw-Vennep (Haarlemmermeer) vormde de strenggelovige boerenfamilie Bogaard (met name Johannes Bogaard sr., zijn zonen en vader Teun) het middelpunt van een omvangrijk onderduiknetwerk. Tussen 1942 en 1943 vonden honderden Joodse volwassenen en vooral veel Joodse kinderen een tijdelijk of langdurig toevluchtsoord op hun boerderijen aan de Rijnlanderweg.
Na verraad deed de Sicherheitsdienst op 5 mei 1943 een grootscheepse inval op het boerencomplex. Hierbij werden tientallen Joodse onderduikers en meerdere familieleden van Bogaard gearresteerd. Vrijwel alle opgepakte onderduikers werden via doorgangskamp Westerbork gedeporteerd naar Sobibor of Auschwitz en daar vermoord. Johannes Bogaard sr. wist te ontsnappen en zette elders zijn hulp aan onderduikers voort.
