In 2021 werd bij Herwen in Gelderland klei afgegraven. Archeologie vrijwilligers uit de buurt keken mee met deze afgravingen. Het gebied rondom Herwen is namelijk erg interessant: er werden al eerder vele bijzondere Romeinse vondsten gedaan, zoals de grafsteen van een soldaat en voorwerpen van het Romeinse leger. Toen bij de kleiafgraving opeens Romeinse voorwerpen en bouwstenen tevoorschijn kwamen, zochten de vrijwilligers gelijk contact met de provincie. Die besloten een grote opgraving te organiseren met een opgravingsbedrijf. Wat ze vonden was heel bijzonder…
Bedank de goden
De archeologen kwamen erachter dat dit een hele speciale plek was: ze hadden de resten gevonden van een Romeins heiligdom! Ze vonden sporen en resten van twee Romeinse tempels, meerdere offerkuilen en een bijzonder ‘bassin’, een waterput met een trappetje gemaakt van tufsteen. Misschien dat mensen zich hier vroeger hebben gewassen voor een ritueel?
Ook vonden ze veel votiefstenen, vondsten die erg zeldzaam zijn! Dit zijn een soort altaren die mensen maakten om de goden voor iets te bedanken, bijvoorbeeld het veilig verlopen van een belangrijke reis. Op de votiefstenen uit het heiligdom vonden archeologen boodschappen voor de goden Hercules Magusanus, Mercurius, Jupiter en Serapis. Ook werd een inscriptie gewijd aan ‘Junones’ teruggevonden. Dit waren beschermsters van vrouwen en meisjes. Uit deze boodschappen kunnen de archeologen veel leren over het leven van de mensen die hier deze altaren hebben geplaatst.
Beelden, muurschilderingen en mantelspelden
Maar dat was niet het enige wat de archeologen vonden. Ze vonden ook wapens, mantelspelden, sieraden, dakpannen, bouwstenen en stukken muur met schilderingen erop! Er werden zelfs resten van beelden gevonden, zoals hoofden van een man met een baard, stukken van knuppels, leeuwen en gespierde bovenlichamen. Waarschijnlijk zijn dit beelden van (half)goden, zoals Hercules. Welke goden denk jij dat er zijn afgebeeld?
Tempels langs de Limes
Het heiligdom van Herwen-Hemeling lag op de limes, de grens van het Romeinse Rijk. De tempels zijn waarschijnlijk door zowel de lokale bevolking als de soldaten gebruikt. Zo werden er militaire vondsten gedaan, maar ook een hoop alledaagse of ‘burgerlijke’ voorwerpen. Denk bijvoorbeeld aan aardewerk, sieraden, hangertjes en mantelspelden. Een mooi voorbeeld is een ruitvormige fibula ingelegd met steentjes en een aantal kinderringetjes! Het heiligdom is lang in gebruik geweest: waarschijnlijk hebben mensen hier van de 1e eeuw tot en met de 4de eeuw na Christus gebeden en rituelen uitgevoerd.