In de zomer van 1989 staat de Hongaarse regering toe dat de ‘Pan-Europese Picknick’ plaatsvindt. De Hongaarse grenswacht luitenant-kolonel Árpád Bella vertelt later in een interview:
De belangrijkste attractie van de Pan-Europese Picknick zou zijn geweest om een poort aan de grens naar het Westen1 te openen en een Hongaarse delegatie van 100 mensen toe te staan van daaruit te lopen [naar Oostenrijk]. (…) Het feit dat Oost-Duitsers zich in het grensgebied verzamelden, was echter zelfs voor kleuters duidelijk. Ik overwoog de mogelijkheid dat de picknick zou worden gebruikt als een kans om de grens te doorbreken, aangezien ik een paar dagen eerder een telegram had ontvangen dat massa’s Oost-Duitsers bij de grens zouden aankomen. Tegelijkertijd was de Oostenrijkse grens zo’n 350 kilometer lang, dus je kon hen overal verwachten. (…) Iedereen wist dat als dit zou gebeuren, we een factor in de wereldpolitiek zouden worden.
noot 1 Het gaat hier om de grens tussen Hongarije en Oostenrijk.
Historische context
In de loop van 1989 raakte het communistische Oostblok in een stroomversnelling van politieke veranderingen, mede mogelijk gemaakt door de hervormingspolitiek (glasnost en perestrojka) van Sovjetleider Michail Gorbatsjov en het loslaten van de Breznjevdoctrine. Hongarije begon in het voorjaar van 1989 als eerste Oostblokland met het ontmantelen van het IJzeren Gordijn langs de grens met Oostenrijk (het doorknippen van het prikkeldraad en het uitschakelen van elektronische alarmsystemen).
Op 19 augustus 1989 organiseerden Hongaarse oppositiegroepen samen met Otto von Habsburg een vredesdemonstratie nabij Sopron: de zogeheten Pan-Europese Picknick. Het doel was een symbolische grensoverschrijding van drie uur voor Hongaren en Oostenrijkers. Tienduizenden Oost-Duitse vakantiegangers verbleven op dat moment in Hongarije in de hoop naar West-Duitsland te kunnen reizen. Toen de grenspoort tijdelijk openging, bestormden honderden DDR-burgers de doorgang en vluchtten naar Oostenrijk.
Grenswachtcommandant Árpád Bella en zijn Oostenrijkse collega Johann Göltl besloten niet militair in te grijpen en lieten de mensen passeren, ondanks strikte orders om de grens te bewaken. Deze gebeurtenis veroorzaakte een kettingreactie: kort daarna opende Hongarije op 11 september 1989 de grens met Oostenrijk officieel voor alle DDR-burgers. Deze eerste grootschalige bres in het IJzeren Gordijn leidde rechtstreeks tot de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 en de uiteindelijke ineenstorting van de communistische regimes in Oost-Europa.
