Obersalzberg is een berggebied in Beieren, vlakbij Berchtesgaden, dat bekend werd als de plek van Adolf Hitlers luxevakantiehuis, de Berghof. Vanaf het begin van de jaren 1920 bracht hij er regelmatig tijd door, maar vanaf 1933 transformeerde het gebied in een streng beveiligd Führersperrgebiet, afgesloten voor de meeste mensen. Het oorspronkelijke vakantieoord werd op grote schaal onteigend en omgevormd tot een machtscentrum. Veel woningen van lokale bewoners verdwenen; zij werden gedwongen te verkopen of verhuisden onder dwang.
Overzicht van Hitlers Berghof en omliggende gebouwen. Bron: Marcel Kuster, TracesOfWar.com.
Martin Bormann was de drijvende kracht achter de omvorming van Obersalzberg tot een soort Alpenvesting. Hij liet niet alleen Hitler’s Berghof uitbreiden, maar bouwde daar ook de woningen van topfunctionarissen zoals Göring, Speer en andere NSDAP-leiders. Rondom ontwikkelde zich een tunnelcomplex van ongeveer 6 tot 11 kilometer lang, bedoeld als schuilplaats bij geallieerde bombardementen. Ook het Kehlsteinhaus, het beroemde ‘Eagle’s Nest’, werd aanbesteed als prestigeproject voor Hitler, met luxueuze ontvangstruimtes en uitzichten over de bergen.
Tegen het einde van de oorlog dachten de geallieerden dat de nazi’s zich hier zouden verschansen in een zogenoemde Alpenfestung. Deze gedachte beïnvloedde de operatiekeuzes van de geallieerde top: Eisenhower vertraagde aanvallen op Berlijn omdat hij vreesde dat gefortificeerde SS-eenheden de Alpen zouden gebruiken als laatste verdedigingsfort. Die vrees bleek ongegrond: hoewel Hitler en zijn staf zich deels naar het gebied verplaatsten, ontspon zich geen georganiseerd verzet vanuit de Alpen.
Op 25 april 1945 voerden Britse Lancaster-bombardementen een gericht bombardement uit op Obersalzberg. Doel waren onder meer het Berghof en de bunkers. Daarbij stortten ruim dertienhonderd bommen neer. De Berghof liep aanzienlijke schade op, maar het Kehlsteinhaus bleef vrijwel onbeschadigd. De bunkerstructuren bleken robuust. Het merendeel van de circa 3.000 aanwezigen verbleef in ondergrondse schuilplaatsen; in totaal vielen 31 doden. Berchtesgaden in het dal bleef nagenoeg ongemoeid. Twee Lancaster-bommenwerpers werden neergehaald; vier bemanningsleden kwamen om.
Kort daarna, op 4 mei, bereikten Amerikaanse troepen de Berghof en troffen vervallen gebouwen aan, deels in brand gestoken door terugtrekkende SS-troepen. Verhalen over geplunderde bezittingen doen de ronde: foto’s tonen gestolen kunstvoorwerpen, meubels en zelfs persoonlijke spullen van nazileiders die over de wereld verspreid raakten. Het legde vast dat Obersalzberg niet alleen symbolisch maar ook materieel zeer belangrijk was geweest.
Na de oorlog namen de geallieerden en de staat Beieren bezit van het terrein. Sommige gebouwen, zoals hotel Platterhof (later General Walker Hotel), kwamen in Amerikaanse handen als recreatiecentrum voor troepen. Het Berghof zelf werd in 1952 afgebroken, evenals de meeste resterende gebouwen, om te voorkomen dat Obersalzberg een herdenkingsoord voor neonazi’s zou worden. In plaats daarvan opende in 1999 het Documentatiecentrum Obersalzberg, dat de geschiedenis van de plek toegankelijk maakt. Bezoekers kunnen delen van het oorspronkelijke tunnelnetwerk en fundamenten bekijken; de rest van het terrein is bedekt met bossen en herdenkingspaadjes.
Historisch gezien laat Obersalzberg zien hoe een bergachtig vakantieoord kon transformeren tot een machtsbolwerk van het Derde Rijk. De idee van een Alpenfestung was grotendeels mythe, maar beïnvloedde wel geallieerde plannen in de oorlog. Het gebied is nu vooral bekend als plek van historische educatie en herdenking, waar de omvang van het naziregime en de propaganda-instrumenten ervan zichtbaar worden.
Kijk op de site van Traces of War voor veel meer informatie en bijbehorende foto´s over de Obersalzberg. Je komt er via de link naar de originele bron.