In april 1945 lanceerde het Rode Leger de laatste, beslissende aanval op Berlijn: de Slag om Berlijn. Dit massale offensief, dat van 16 april tot 2 mei duurde, werd gezien als de finale fase van de Tweede Wereldoorlog in Europa. De Sovjets wilden koste wat kost de hoofdstad innemen en daarmee de nazi-regering definitief breken.
De aanval begon vanaf meerdere fronten: de 1st Belorussian, 2nd Belorussian en 1st Ukrainian Front trokken op vanaf het oosten, noorden en zuiden. Ze beschikten over meer dan 1,5 miljoen soldaten, duizenden tanks, vliegtuigen en tienduizenden kanonnen. Tegenover hen stond een uitgeput en versnipperd Duits leger, versterkt door Volkssturm, Hitlerjugend en politiemilities – in totaal ongeveer 45.000 verdedigers in Berlijn zelf.
Opmars van het Rode Leger, 16-21 april 1945. PZA: Panzerarmee STL: Stoottroepenleger GTL: Gardetankleger GL: Gardeleger Bron: Roger Paulissen, TracesOfWar.nl.
Hoewel de Sovjets talrijk waren, begonnen ze met zware verliezen bij de Slag om de Seelower Höhen, ongeveer 70 kilometer ten oosten van Berlijn. De Duitsers hadden deze natuurlijke verdedigingslinie minutieus versterkt. Pas na vier hevige dagen doorbraken de Sovjets de linies en boekten terreinwinst richting de stad.
Rond 20 april begonnen de Sovjets Berlijn systematisch te beschieten en omsingelden de stad volledig. De artillerie liet grootscheepse bombardementen los, waarbij het centrum van Berlijn grotendeels werd verwoest. De verdediging in de stad was verdeeld in verschillende sectoren, met strijders die vooral op straatniveau probeerden stand te houden.
Op 30 april 1945 pleegde Adolf Hitler zelfmoord in zijn bunker onder de stad. Diezelfde dag stelde hij de generale staf van de Volkssturm aan om Berlijn te verdedigen, maar het leidde niet tot strategische veranderingen. De volgende ochtend probeerde een deel van het garnizoen via noordwestelijke corridors te ontkomen, maar de meesten werden gevangen genomen of sneuvelden.
Op 2 mei 1945 gaf generaal Helmuth Weidling, bevelhebber van de Berlijnse verdediging, zich over aan het Rode Leger. Enkele SS-milities weigerden aanvankelijk op te geven, maar werden uiteindelijk omsingeld en vernietigd. Daarmee kwam een einde aan de gevechten in de stad.
De verliezen waren enorm: Sovjetbronnen spreken van meer dan 300.000 slachtoffers, waaronder doden, gewonden en vermisten; bovendien gingen bijna 2.000 tanks en meer dan 2.000 artilleriestukken verloren. Duitse troepen verloren naar schatting 90.000 tot 100.000 man, plus 125.000 burgerdoden, terwijl tienduizenden burgers dakloos werden en infrastructuur grotendeels verwoest raakte.
Strategisch was de slag onvermijdelijk – hoewel de geallieerden de stad niet gezamenlijk binnentrokken, was het Eisenhower die de prioriteit legde bij andere fronten. De Sovjets wilden zo snel mogelijk naar Berlijn, waar ze politieke dominantie nastreefden. Zij voerden de laatste stortvloed van materiële en menselijke kracht uit, ongehinderd door Westelijke Armee-sterkte.
De Slag om Berlijn markeerde het einde van nazi-Duitsland. Op 7 en 8 mei 1945 werd de onvoorwaardelijke overgave getekend – eerst in Reims, daarna formeel bevestigd in Berlijn. Hiermee was V‑E Day een feit; Europa vierde feest en de Sovjet-Unie trok haar troepen binnen in Duitsland. De stad bleef zichtbaar getekend door de strijd, met vele beschadigde gebouwen en littekens die bewaard bleven als herinnering aan die finale confrontatie.
Tegenwoordig zijn plekken zoals het Reichstaggebouw, commandoposten en bunkerruïnes onderdeel van herdenkingen en musea in Berlijn. Monumenten herinneren aan de verwoesting en de offers die werden gebracht – niet alleen door soldaten, maar ook door burgers die in de verwoeste stad leefden en geloofden op het einde van een verschrikkelijke periode. De Slag om Berlijn blijft symbool staan voor de laatste en beslissende confrontatie van een oorlog die het land en de wereld voorgoed veranderde.
Kijk op de site van Traces of War voor veel meer informatie en bijbehorende foto´s over de slag om Berlijn. Je komt er via de link naar de originele bron.